donderdag 30 november 2017

Jelmer Jepsen - Amanda

Beoordeling 4.5 sterren
Met dank aan Uitgeverij Xander



'Maar ik wil niet omgaan met mensen die gek zijn,' zei Alice.
'O, daar ontkom je niet aan', zei de Kat. 'Wij zijn allemaal gek hier. Ik ben gek. Jij bent gek.'
'Hoe kom je erbij dat ik gek ben?' vroeg Alice.
'Dat moet gewoon wel', zei de Kat. 'Anders zou je hier nooit naartoe gekomen zijn.'

Lewis Carrol - 'Alice in Wonderland'



Een road-trip van een elfjarig meisje............en een boa.

Amanda White is een kettingrokend meisje van elf jaar, vroeg rijp en heel wijs voor haar leeftijd. Toch heeft ze, op een kinderlijke en naïeve manier, een stoïcijnse kijk op de wereld om haar heen. Op school gedraagt ze zich behoorlijk tegendraads, waardoor ze regelmatig met medeleerlingen en docenten in de clinch raakt. Voor de goede orde kan ze dan rekenen op een gepaste straf, maar stiekem zijn er toch leraren die het wel goed met haar voor hebben.

Ze woont alleen met haar vader in een volksbuurt in Miami, nadat haar moeder uit haar leven is verdwenen, toen ze nog heel klein was. In een zijkamer van het huis woont echter ook de enige vriendin van Amanda, namelijk Gloria. En Gloria is.......een boa constrictor.

De vrieskist

Vader White houdt wel van een borreltje en is dan ook regelmatig in het café te vinden. Wanneer hij op een dag dronken op de vloer ligt wordt dit hem fataal.


Amanda wil er zeker van zijn dat zijn overlijden niet wordt opgemerkt. Ze doet gewoon wat ze denkt dat het beste is en uit praktische overwegingen stopt ze zijn lichaam in de vrieskist. Ook omdat ze is bang om in een tehuis te belanden, als uit zal komen dat ze alleen op de wereld is. Dat wilde ze koste wat het kost voorkomen.

'[.....] in plaats van een belangrijke verandering te voelen, was Amanda's lichaam volgelopen met blinde paniek, en dat was gewoon een gemoedstoestand die ze al jaren kende. Amanda was in principe constant in paniek, alhoewel zij zelf het snelle kloppen van haar hart en haar altijd druk wiebelende lichaam niet als zodanig interpreteerde, maar simpelweg als iets wat bij haar hoorde, net als de muziek die de hele dag in haar hoofd speelde, of het feit dat ze als enige van haar klas met haar tong het puntje van haar neus kon raken.
Pas op zondagmiddag, twee dagen na haar lugubere vondst, had ze weer een beetje helder na kunnen denken.
Ze zou doen of er niets aan de hand was.
Wat moest ze anders?'

Omdat de zomervakantie al in het vizier is, besluit ze om het schooljaar gewoon af te maken, maar gaat ondertussen via het internet op zoek naar de verblijfplaats van haar moeder. Om achter het adres te komen, verstuurt ze een aantal mails, die ze ondertekent met Alice Bennett; 'omdat die naam klasse en toegankelijkheid uitstraalt'.

Wanneer ze denkt dat ze de verblijfplaats van haar moeder heeft gevonden pakt ze haar spullen en sluit het huis zorgvuldig af.
Het is dan wel handig dat ze haar handen vrij heeft, zodat ze gemakkelijker kan gaan en staan waar ze wil, dus gaat ze op zoek naar een andere woonplek voor Gloria. Met de boa contstictor in een tas gaat ze op zoek naar een nieuw onderkomen voor haar. Wanneer ze honger krijgt stapt ze een hamburgerrestaurant binnen.

Rauw graag

'Een happy meal met een milkshake banaan, alstublieft. En nog een rare vraag misschien, maar kan ik ook een rauwe hamburger krijgen, zonder broodje, gewoon zo uit de doos?'
Met een frons in zijn voorhoofd bestudeerde de jongen achter de counter het meisje dat voor zijn kassa verschenen was. Om haar schouders hing een weekendtas en in haar ogen zag hij de glans van voorbije tranen. Maar haar lippen stonden in een onweerstaanbare grijns.
'Een rauwe hamburger?' herhaalde hij en Amanda knikte.
'Ik betaal de gewone prijs hoor. Of weet je wat?' Amanda maakte in haar hoofd een snelle rekensom, waarna ze uit haar broekzak een briefje van tien dollar pakte. 'Het dubbele.'
[.....] Even later schoof Amanda een van de banken in. 'Een moment nog,' fluisterde ze. 'Hij is nog een beetje bevroren. Ik ga er heel even bovenop zitten en dan is het zo gepiept.'

Gloria krijgt uiteindelijk een plekje bij zijn soortgenoten, onder heerlijk warme lampen, waar zij haar leventje in volledige rust en naar tevredenheid kan voortzetten.

600 km te gaan

Dan gaat Amanda op reis. Een reis door Florida van meer dan 600 km. Al snel krijgen de media daar lucht van en wordt ze groot nieuws. Overal verschijnen er beelden van haar, in kranten, op tv en internet. Onderweg komt ze de meest aparte personen tegen en ze sluit zelfs vriendschap met iemand uit een heel bijzondere hoek.
De moeder van Amanda woont echter niet geheel zelfstandig en Amanda zal een leugentje om bestwil moeten verzinnen om tóch bij haar te kunnen wonen. Maar of dit nu echt zo handig uit zal pakken?


Waardering

De auteur weet met veel vaart, op een levendige en vooral invoelende manier, in de huid van de stoere elfjarige Amanda te kruipen en de lezer mee te slepen op deze raod-trip. Het is een verhaal met surrealistische trekjes, maar dat maakt het juist zo bijzonder.

De plot is heel fantasievol, absurdistisch en met de nodige droge humor geschreven. Toch weet Jepsen hiermee een gevoelige snaar te raken, omdat hij Amanda ook haar kwetsbaarheid geeft. Amanda is een wijs meisje voor haar leeftijd, maar aandoenlijk en de 'grote-mensen-dingen' zijn voor haar nog ver van haar bed.

Kortom....een heerlijk boek!

Auteur

Jelmer Jepsen (1976) schreef met 'Vallen als het heet is' zijn debuut. Zijn tweede roman is 'De Circusvrouw'. ' Amanda' is de derde roman van Jelmer Jepsen.
Over het gegeven dat het verhaal zich in de VS afspeelt zegt de auteur het volgende:

'In een Nederlandse achterstandswijk zou ze ruim voor hoofdstuk twee al drie keer door het maatschappelijk werk benaderd zijn.
Pas toen het boek van de drukker kwam sloeg de paniek toe. Zouden mensen dit wel trekken? Had ik niet op z'n minst een Nederlandse achtertante erin moeten schrijven, gewoon voor het geval dat…?'

'Amanda is geen sprookje, maar het verhaal speelt zich ook niet af in de werkelijke wereld. Toch moet de lezer alles doodnormaal vinden. Het is eigenlijk hoe ik constant het leven ervaar.'


Titel: Amanda
Auteur: Jelmer Jepsen
Categorie: Literaire roman
Pagina's: 288
ISBN: 9789401606356
Uitgeverij Xander
Verschenen: mei 2017

dinsdag 28 november 2017

Franz Werfel-Het bleekblauwe handschrift van een vrouw

Beoordeling 5 sterren 
Met dank aan uitgeverij Vrijdag 


'Als een omhooggevallen god op de Olympus'


Franz Werfel schreef met Het bleekblauwe handschrift van een vrouw een prachtige novelle. Het verhaal speelt zich af in het Wenen van 1936 en begint met de post van die ochtend. Leonidas heeft een aantal dagen geleden zijn vijftigste verjaardag gevierd en tussen de verjaardagspost zit één brief die niet met machineschrift geschreven is. Het bleekblauwe handschrift is van een vrouw, hij herkent het en weet de brief te verbergen voor Amelie, zijn eega. Het milieu waarin Leonidas zich bevindt is buitengewoon comfortabel vergeleken met hetgeen waarin hij geboren is. Zijn vrouw komt uit een steenrijke familie en het feit dat juist Leonidas werd uitverkoren als echtgenoot had hij te danken aan de rok van een zelfmoordenaar. 

Opbouw

De tijdsspanne van het verhaal is één dag, binnen deze dag leren we Leonidas goed kennen. Het vertelperspectief wisselt, er zijn dialogen, er zijn passages met innerlijke monologen, soms een stukje personaal (derde persoon) en een aantal flashbacks zodat het beeld van Leonidas compleet wordt. Leonidas' vader was een armoedige gymnasiumleraar, hij vernoemde zijn zoon naar Leonidas I.*  Het personage Leonidas bezweek nooit voor de overmacht van een hoogmoedig gezelschap. Franz Werfel vergelijkt de bekrompen jeugd van zijn protagonist met een veldslag, de slag bij Thermopylae (480 v. Chr.). Leonidas I behaalde hier de overwinning

Godenkinderen

Leonidas ziet zichzelf als lieveling van de goden, het universum is een  

'opvoering met als enig doel het vertroetelen van godenkinderen als hij, ze uit de diepte op te heffen naar de top en ze begiftigen met macht, eer, luister en luxe. 

Zo staat Leonidas in het leven totdat hij de brief, die hij verborgen heeft, besluit te gaan lezen in plaats van te versnipperen. Dan stort zijn wereld in en weet hij geen draaiboek te vinden waarin hij kan opzoeken hoe hij moet reageren. De rest van de dag verloopt turbulent.

April

De dag waarop de brief komt valt in oktober, maar lijkt op een mooie aprildag. De brief is nog niet geopend, alles lijkt nog koek en ei. Gedurende de dag zal het weer een rol blijven spelen, het verandert mee met de stemming waarin Leonidas verkeert. Het is een versterkend motief van zijn gemoedstoestand, de kleine aanwijzingen van de weersgesteldheid lijken van geen belang, maar kleuren het verhaal. April komt ook voor in de beschrijving van Amelies ogen, wanneer zij 'aprilogen' heeft is het oppassen geblazen, er is een verhoogde kans op scenes. Aan het eind van het verhaal is de vriendelijke aprilmorgen veranderd in een novemberavond. 

Het verloop

Het verhaal zou in drie zinnen samen te vatten zijn, zo simpel is het. De auteur weet er door de uitgebreide beschrijvingen van Leonidas' karakter een spannend geheel van te maken. Vooral bij z'n innerlijke monologen zit je je als lezer regelmatig op te winden over de keuzes die Leonidas maakt en vooral op grond waarvan. De vrouw met het bleekblauwe handschrift is Vera Wormser, hij leerde haar kennen toen hij als student bij haar thuiskwam om haar broer voor te bereiden voor zijn examen. Vera was pas een jaar of veertien en was behalve betoverend mooi ook heel slim. 

'Ook haar haar was toen nog lang. Het viel op haar tengere schouders. Haar gezichtje, dat uit maansteen gesneden leek, werd beheerst door de grote ogen die helemaal in de schaduw lagen. Hun verpletterende blauw onder de zwarte wenkbrauwen en wimpers leek wel verdwaald te zijn uit een koele verte. Zelden kruiste ik haar blik, de meest trotse en afwijzende meisjesblik die ik ooit moest ondergaan.' 

Hij zal haar later nog ontmoeten en de gebeurtenissen, die een thrillerachtig karakter krijgen, worden in prachtig proza verteld. De manier waarop Leonidas zich in allerlei bochten wringt om zich te rechtvaardigen is haarfijn uitgewerkt, soms zelfs humoristisch. Zijn vrouw, Amelie moet het ook ontgelden, hij hoopt haar op iets onbetamelijks te betrappen, zodat de rollen omgedraaid kunnen worden. Op z'n werk als afdelingshoofd op het Ministerie van Onderwijs en Cultuur maakt hij inzake een benoeming van een Joodse hartchirurg een opvallende draai die z'n collega's de wenkbrauwen doet fronsen. 

Conclusie

Een dun boek met veel inhoud. De politieke situatie van de tijd waarin het verhaal zich afspeelt wordt pijnlijk voelbaar bij het afwegen van de juiste beslissingen. Het reilen en zeilen van het ambtelijk apparaat wordt meesterlijk beschreven; de ministers zijn slechts 'marionetten' van de ambtenaren. Kortom, een mooie klassieker met een uitgebreid en zeer infomatief voorwoord van vertaler Marc Rummens.

De auteur   


Franz Werfel werd geboren in 1890 in Praag, dat behoorde toen nog tot de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie. Zijn vader was een welgestelde Joodse handschoenfabrikant. Zijn opvoeding lag grotendeels in handen van zijn katholieke gouvernante Erna Tschepper, hij bewaart goede herinneringen aan zijn jeugd. Werfel studeerde rechten en filosofie en gaat in militaire dienst. In Praag leert hij Max Brod en Franz Kafka kennen, die behoorden tot de Praagse kring. In 1914 moest Werfel, de pacifist, naar het Galicische  front, het lukt hem daar een kantoorbaantje te bemachtigen.  

De jonge schrijver en dichter verlooft zich met Gertrud Spirk, deze verloving zal niet lang stand houden, in 1917 ontmoet hij de beroemde Alma Mahler-Gropius. Zij wordt de liefde van zijn leven, zijn muze, de drijvende kracht achter zijn schrijverschap. In Wenen ontmoet hij collega-schrijvers als Egon Kisch, Robert Musil, Rainer Maria Rilke en Stefan Zweig tijdens de anarchistische-communistische revolutie, die uiteindelijk mislukte. 

Onder invloed van Alma Mahler wordt hij minder anarchistisch en schuift op in de richting van sympathisanten van het gedachtegoed van Mussolini.  
In 1938 vluchtten de Werfels naar Frankrijk. In ballingschap schrijft Franz Werfel meerdere werken, onder andere Het bleekblauwe handschrift.
In 1940 reist de familie door naar de VS, daar opent Alma haar kunstzinnige salon en Franz is er uitermate succesvol. Ze ontmoeten daar grote namen uit de literaire wereld en de klassieke muziek: Thomas en Heinrich  Mann, Erich Maria Remarque, Lotte Lehman, Lion Feuchtwanger en Arnold Schoenberg. In 1945 overlijdt Franz aan een hartkwaal. Hij heeft dan net Stern der Ungeborener afgerond, een bevreemdende roman, het is het verslag van een reis in een ideële fantasiewereld die aan Dante doet denken. 

*Griekse koning van Sparta van ca 490 tot 480 v.Chr

Auteur: Franz Werfel 
Vertaler: Marc Rummens 
Uitgever: uitgeverij Vrijdag 
ISBN: 9789460014598 
Genre: literaire fictie 
Pag. : 102 
Verschenen: april 2016